خطبه شماره 238

خطبه اى از آن حضرت (ع) در باب حكمين و نكوهش مردم شام:

مردمى هستند درشتخوى و رذل و سفله. بردگانى فرومايه اند كه هر يك از سويى گرد آورده و از جايى برچيده شده. كسانى كه هنوز بايد دين خود را فرا گيرند و به آداب آن آشنا گردند. تعليم داده شوند و در كارها آزموده گردند. كسى بر آنان سرپرستى يابد و دستشان بگيرد. نه از مهاجران اند و نه از انصار و نه از آنان كه در مدينه جاى داشته و بر ايمان استوار بودند.

بدانيد كه شاميان كسى را به داورى اختيار كردند كه به آنچه دوست دارند از همه نزديك تر بود و شما كسى را برگزيديد كه به آنچه ناخوش داريد از همه نزديك تر بود. بياد آريد عبد الله بن قيس كه ديروز مى گفت: اين فتنه است، پس زه كمانهاى خود را بگشاييد و شمشيرها را در نيام كنيد، اگر راست مى گفته، پس در آمدنش به نزد ما، بى آنكه مجبورش كرده باشند، خطا كرده و اگر دروغ مى گفته، تهمت در حق او رواست. اين كه با برگزيدن عبد الله بن عباس، نيتى را كه عمرو بن العاص در دل پرورده است بزداييد. و فرصتها را از دست مدهيد و بلاد دوردست اسلام را حفظ نماييد. آيا نمى بينيد كه آتش جنگ در آن بلاد شعله ور است و نمى بينيد كه چسان قدرت شما را كه چون صخره اى استوار بود هدف قرار داده اند.

از خطبه هاى آن حضرت است در باره حكمين و سرزنش اهل شام:

شاميان سنگدل و اوباش اند، و بردگانى فرومايه، كه از هر طرف جمع شده، و از دسته هاى گوناگون اختيار شده اند، از آنانى هستند كه شايسته است دين و ادب را آموزششان دهند، و يادشان داده و تربيتشان كنند، و بر آنان قيّم گذاشته و دستشان را بگيرند. نه از مهاجرينند نه از انصار، و نه از آنان كه خانه و زندگى براى اهل هجرت آماده كردند و به اختيار خود ايمان پذيرفتند.

بدانيد كه شاميان براى خود در حكميت، نزديك ترين فرد را به آنچه دوست داشتند انتخاب كردند، و شما نزديك ترين كس را به آنچه راضى نبوديد برگزيديد. سر و كار شما با عبد اللّه بن قيس (ابو موسى اشعرى) است كه ديروز مى گفت: كارزار فتنه است، چلّه هاى كمان را قطع كنيد، و شمشيرها را در نيام بريد.»

اگر در اين گفتار راستگوست پس خطا كرد كه به اختيار خود در ميدان جنگ شركت كرد، و اگر دروغگوست متهم به كور دلى است. عمرو عاص را با مشت محكم ابن عباس فرو كوبيد، و از مهلت ايام بهره ببريد، و بلاد دور دست اسلام را در دست خود بگيريد. آيا نمى بينيد كه جنگ را به شهرهاى شما كشيده اند، و حيات شما هدف تير دشمن شده است.

و از سخنان آن حضرت است در باره دو داور عراق و شام و نكوهش شاميان:

درشتخويانى دون پايه، بندگانى فرومايه از هرگوشه اى گرد آوريده، و از اين سو و آن سو چيده. مردمى كه بايستى احكام دينشان اندوزند و ادبشان بياموزند، و تعليمشان دهند و كار آزموده شان كنند، و بر آنان سرپرست بگمارند، و دستشان گيرند و -آزادشان نگذارند-. نه از مهاجرانند و نه از انصار، و نه از آنان كه در خانه ماندند- در ايمان استوار.

آگاه باشيد كه مردم براى خود كسى را گزيدند كه بدانچه دوست مى دارند از همه نزديكتر است، و شما كسى را گزيديد كه بدانچه ناخوش مى شماريد از همه نزديكتر. ديديد ديروز عبد اللّه پسر قيس چه مى گفت: «فتنه اى آغاز شده است، پس زه كمانهاى خود را باز كنيد و شمشيرهاى خويش را در نيام نهيد.»

اگر ابو موسى در آنچه گفت راستگو بود، با آمدنش -نزد ما- بى آنكه مجبور باشد خطا كرد، و اگر دروغگو بود راه تهمت را بر خود وا كرد. عبد اللّه پسر عباس را روبروى عمرو پسر عاص بگماريد، فرصتى را كه هست غنيمت شماريد و شهرهاى دور دست را در دست خود نگاه داريد. نمى بينيد چگونه در آن شهرها آتش جنگ سوزان است، و خان و مانها ويران.

از خطبه هاى آن حضرت عليه السَّلام است در باره حكمين (عمرو ابن عاص و ابو موسى اشعرىّ) و نكوهش مردم شام:

(1) شاميان مردمى هستند دل سخت و اوباش، بندگان (زير دستان) پست كه از هر سو گرد آمده و از هر آميخته اى برچيده شده اند (گروهى هستند هر يك از جائى آمده و بهم پيوسته و حسب و نسبشان معلوم نيست) از جمله كسانى مى باشند كه سزاوار است (احكام اسلام را) بآنها ياد دهند، و (به خوهاى نيكو) تربيتشان كنند، و (خير و شرّ را) يادشان دهند، و كار آزموده شان گردانند، و زمامدارشان شوند، و (مانند كودكان) دستهاشان را بگيرند (تا سر خود كارى نكنند، خلاصه ايشان گروهى هستند نادان و از نيكوئيها دور، سزاوار نيستند كه خلافت در بينشان بوده در امر دين و ملّت و ولايت دخالت داشته پيشوا بشوند) آنان از مهاجرين (كه از مكّه به مدينه هجرت كرده نزد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمدند) و از انصار (اهل مدينه كه اسلام آورده آن حضرت را يارى كردند) نيستند، و نه از كسانى هستند كه در مدينه جا داشتند (و پيش از هجرت اسلام اختيار نمودند) و بر ايمان استوار بودند.

(2) آگاه باشيد اهل شام براى خودشان برگزيدند نزديكترينشان (عمرو ابن عاص) را بآنچه دوست مى دارند (كه ظفر يافتن آنها بود بر اهل عراق) و شما براى خودتان اختيار كرديد نزديكترين مردم (ابو موسى اشعرىّ) را به چيزى كه دوست نمى داريد (كه ظفر يافتن اهل شام بود بر شما، و ابو موسى اشعرى كه نامش عبد اللَّه پسر قيس است بر اثر نفهمى و ندانستگى و دشمنى با امام عليه السَّلام آن كار را انجام داد، و سبب دشمنى او آن بود كه حضرت او را از ولايت كوفه كه در زمان عثمان متصدى آن گشته عزل نمود) و روبرو شدن شما با عبد اللَّه ابن قيس ديروز بود (خيلى نزديك است، چون من بسوى بصره براى جنگ جمل مى رفتم شنيديد) كه مى گفت: (اى اهل كوفه امام را يارى نكنيد كه) اين پيشآمد و جنگ فتنه و تباهكارى است (كه بايستى از آن دورى گزيد) پس زه هاى كمان خود را بكار نيندازيد و شمشيرهاتان را غلاف نمائيد،

آنها افرادى سنگدل، اوباش و بردگانى فرومايه اند که از هر سو گردآورى شده و از گروههاى مختلف و ناهمگون برگرفته شده اند. آنها کسانى هستند که سزاوار است آنان را دين و ادب بياموزند و تعليم و تربيت شوند و ولى و قيّمى براى سرپرستى آنها تعيين گردد دستشان را بگيرند. آنها نه از مهاجرانند، نه از انصار، نه از کسانى که خانه و زندگى خود را در اختيار مهاجران قرار دادند و نه از جان و دل ايمان را پذيرفته اند.

آگاه باشيد شاميان (در امر حکميت) براى خويش نزديک ترين افراد به مقصود و مطلوبشان را انتخاب کرده اند و شما نزديک ترين افراد را به آنچه از آن ناخشنود هستيد براى حکميّت انتخاب نموديد، شما کار عبد الله بن قيس (ابوموسى اشعرى) را ديروز (در جنگ جمل) به ياد داريد که مى گفت: اين واقعه فتنه است بند کمانها را ببريد و شمشيرها را در نيام کنيد (و هرگز به سوى اين ميدان حرکت ننماييد ولى خودش در جنگ صفين شرکت کرده!) اگر او راست مى گويد (که اين جنگها فتنه است) پس شرکتش بدون اجبار و با ميل خود در اين ميدان نبرد خطا بود و اگر دروغ مى گويد، پس متهم است (و شخص متهم و دروغگو نبايد براى چنين امر مهمى; يعنى حکميت برگزيده شود. اکنون که بالا بردن قرآن بر نيزه ها شما را فريب داده و کار به مسئله حکميّت کشيده شده و شما آماده نبرد تا پيروزى با لشگر شام نيستيد براى حکميّت) سينه عمرو عاص را با مشت گره کرده عبدالله بن عباس بکوبيد و از فرصت روزگار استفاده نماييد و مرزهاى دوردست اسلام را در اختيار بگيريد. مگر نمى بينيد شهرهاى شما مورد هجوم دشمن قرار گرفته و نيروهاى قدرتمند شما هدف تير دشمن واقع شده است.